Exhibitorium: Głos Ma Gość
Uwielbiamy dzielić się twórczością naszych gości!
Nasz gość jesienią 2026 roku:
PIOTR ARTEMSKI – Fotografia
Piotr Artemski – sztuka uważnego patrzenia
napisała Magda Sapojnik, kuratorka tej kolekcji
Sztuka nie zawsze rodzi się w galeriach. Czasem powstaje z pasji – na ulicach miasta, podczas spaceru, w świetle odbijającym się od mokrego chodnika, w spojrzeniu przypadkowo spotkanego człowieka...
Piotr Artemski od wielu lat fotografuje świat z niezwykłą konsekwencją. Większość jego zdjęć powstaje w Jeleniej Górze – mieście, które zna nie z przewodników, lecz z codziennego życia. Nie szuka egzotyki ani spektakularnych miejsc. Wystarcza mu zwyczajna ulica, zmieniające się światło, chwila, która za moment przeminie.
Nie zabiega o rozgłos. Nie buduje własnej marki, nie ściga się o popularność. Od lat pokazuje swoje fotografie w jednym miejscu, wierząc bardziej w wartość samego patrzenia niż w liczbę odbiorców. Ta dyskretna postawa jest równie ważna jak jego zdjęcia.
Patrząc na jego fotografie, ma się wrażenie, że ogląda się rzeczywistość oczami człowieka niezwykle uważnego. To nie są tylko obrazy miasta. To zapis obecności, emocji i czułości wobec codzienności. Jest w nich coś więcej – specyficzna dolnośląska nostalgia, tęsknota za światem, który powoli znika. Za miejscami, ludźmi, atmosferą i fragmentami naszej młodości...
Jego historia przypomina też o czymś, o czym często zapominamy: pasja i potrzeba tworzenia nie mają daty ważności. Potrafią odnaleźć nas w dzieciństwie, odezwać się w młodości, ale czasem przychodzą dopiero w połowie życia, kiedy wydaje nam się, że najważniejsze rzeczy mamy już za sobą. Dlatego warto pielęgnować swoje fascynacje, nawet te pozornie niepoważne. Być może właśnie one czekają cierpliwie, żeby pewnego dnia stać się czymś, co nada naszemu życiu nowy sens.
W świecie pełnym hałasu Piotr Artemski przypomina, że fotografia może być czymś znacznie więcej niż sposobem na zdobycie uwagi. Może być osobistym językiem, zapisem wrażliwości i własnym sposobem przeżywania świata. Nie musi krzyczeć, żeby poruszać. Czasem po prostu istnieje – cicho, wiernie i uczciwie.
I właśnie dlatego warto ją odkryć.
Kartografia progu: odczytując Piotra Artemskiego
napisał: Kristopher Lichtanski
______________
Anatomia samotności: rozszerzenie uważnego oka
W swoim poruszającym hołdzie dla Piotra Artemskiego Magda Sapojnik wskazuje na cichą etykę leżącą u podstaw jego twórczości: cierpliwe, czułe patrzenie, które opiera się gorączkowej autopromocji współczesnej kultury obrazu. Artemski nie poluje na to, co spektakularne; czeka, aż rzeczywistość dokona wydechu. Jednak w obliczu ogromu jego wizualnego archiwum — cyklu liczącego setki kontrastowych, czarno-białych studiów — staje się jasne, że owa czułość nie ma w sobie nic z miękkości. Jest rygorystyczna, surowa i bezkompromisowo rzeźbiarska.
W całym tym korpusie prac Jelenia Góra i jej pograniczne okolice przestają być jedynie prowincjonalną topografią. Artemski przekształca dolnośląski krajobraz w teatr egzystencjalny. Jego kadrami rządzą głębokie, atramentowoczarne cienie przecinane ostrym jak brzytwa światłem: latarnia rozsyłająca diamentowe szprychy na ośnieżone schody, oślepiająco biała prędkość wieczornego pociągu prującego wzdłuż pustego peronu czy kolosalne, sterylne żaluzje modernistycznej architektury, redukujące anonimowego przechodnia do roli ulotnego glifu.
Kluczowa dla gramatyki Artemskiego jest samotna postać. Postacie te rzadko bywają modelami portretowymi w tradycyjnym sensie. Siedzą nad brzegiem wody odwróceni plecami do obiektywu, trwają pod rozświetlonymi szkieletami karuzel lub rozpływają się niczym widmowe, podwójne ekspozycje za żelaznymi kratami i tablicami odjazdów pociągów. Obrazy te, dalekie od przypadkowych migawek, stanowią obsesyjne, formalne studium izolacji, tranzytu i ciężaru przestrzeni fizycznej.
Ramy estetyczne: Romantyzm, noir i palimpsest
Z perspektywy historii sztuki Artemski sytuuje się na przecięciu XIX-wiecznego niemieckiego romantyzmu, XX-wiecznej europejskiej humanistycznej fotografii ulicznej oraz powojennego konstruktywizmu architektonicznego:
- Rückenfigur i romantyczna samotność: W kompozycji przedstawiającej mężczyznę siedzącego na drewnianym pomoście obok na wpół zatopionej łodzi Artemski wprost odwołuje się do tradycji Rückenfigur Caspara Davida Friedricha. Ukazanie postaci całkowicie od tyłu, spoglądającej na ciche, posępne wody ku ciemnemu pasmu gór, czyni z niej uniwersalnego reprezentanta widza. Odbiorcy odmawia się możliwości identyfikacji twarzy, zmuszając go do patrzenia wraz z postacią w cichą pustkę natury.
- Filmowy światłocień noir: Nocne kadry miejskie — takie jak schodkowa uliczka skąpana w ostrym, padającym z góry świetle latarni — czerpią obficie z retoryki wizualnej niemieckiego ekspresjonizmu i klasycznego filmu noir. Ludzka sylwetka uchwycona w pół kroku, zawieszona między nieskazitelną bielą śniegu a gęstym cieniem architektury, podkreśla bezbronność samotnego wędrowca przemierzającego obojętną topografię miasta.
- Palimpsest Dolnego Śląska: Kiedy Artemski kadruje niszczejącą narożną kamienicę, której odpadający tynk i ozdobne nadproża przytłaczają samotnego pieszego w wąskim zaułku, dokumentuje coś więcej niż upływ czasu. Zapisuje to, co Magda nazywa „tęsknotą za światem, który powoli odchodzi” — nawarstwioną pamięć historyczną regionu pogranicza, gdzie niemieckie, polskie i radzieckie warstwy bezgłośnie przenikają przez łuszczące się ściany.
Spojrzenie lacanowskie: Podmiot podzielony, ekran i Realne
Poddane analizie psychoanalitycznej, powracające motywy Artemskiego wpisują się w struktury popędu skopicznego Jacques'a Lacana:
Ekran i Rückenfigur: W teorii lacanowskiej percepcja wzrokowa ustrukturyzowana jest na planie trójkąta: podmiot, obiekt oraz ekran, przez który kultura i język zapośredniczają widzenie. W twórczości Artemskiego częsty zabieg ukazywania postaci od tyłu jest bezpośrednią inscenizacją podmiotu podzielonego ($). Plecy postaci wyznaczają niemożliwość pełnego, wyobrażeniowego samorozpoznania; podmiot jest przekreślony, wyobcowany w symbolicznej przestrzeni dworca, ulicy czy pomostu nad jeziorem.
Spojrzenie (Le Regard) a oko: Lacan podkreśla, że oko patrzy, lecz Spojrzenie należy do obiektu: świat patrzy na nas, zanim my go ujrzymy. Fotografie Artemskiego dramatyzują to niesamowite odwrócenie ról. Na stacji kolejowej pod monitorami odjazdów czy w widmowej twarzy uwięzionej za oplecioną pajęczyną kratą podmiot nie dominuje nad polem widzenia. Przeciwnie — scena chwyta postać schwytaną w sieć spojrzenia świata. Obiektyw nie daje voyeurystycznej kontroli; dokumentuje moment, w którym jednostka zostaje skadrowana, wyobcowana i unieruchomiona przez otaczające ją środowisko.
Spotkanie z Realnym: Realne to to, co opiera się symbolizacji — traumatyczne, niemożliwe do przyswojenia pęknięcie w naszej rzeczywistości. Artemski regularnie przełamuje geometryczne, uporządkowane kompozycje nagłymi pęknięciami:
- Oślepiająca, rozmyta smuga pędzącego pociągu gwałtownie przecinająca linearną perspektywę spokojnego peronu.
- Gęsta, chaotyczna pajęczyna oplatająca żelazną, przypominającą więzienną kratę bramę.
- Świetlista, widmowa karuzela jarząca się w nieprzeniknionej ciemności — archetyp dziecięcej fantazji (objet petit a, nieuchwytny obiekt-przyczyna pragnienia) porzucony na pustym, nocnym placu.
Elementy te rozbijają czyste siatki architektoniczne, konfrontując widza z surową, niemą obecnością Realnego pod powierzchnią zorganizowanych rutyn społecznych.
Rezonanse postlacanowskie: Melancholia Kristevej i matrykalna przestrzeń graniczna Ettinger
Wykraczając poza klasyczne lacanowskie wyobcowanie, postlacanowska psychoanaliza feministyczna otwiera drogę do interpretacji głębokiego afektywnego ciepła, które Magda dostrzega pod surową powierzchnią kadrów Artemskiego.
Julia Kristeva: Melancholia i architektura abjektu
W Czarnym słońcu: Depresji i melancholii Julia Kristeva pisze o podmiocie depresyjnym, który chroni nienazwaną, utraconą rzecz matczyną poprzez uroczyste milczenie i afektywne wycofanie. Głębokie, niemal dotykowe czernie Artemskiego funkcjonują jako estetyczna manifestacja tego „Czarnego Słońca”. Jego uwaga poświęcona niszczejącej, łuszczącej się architekturze Jeleniej Góry uruchamia pojęcie abjektu (wstrętu) Kristevej — tego, co narusza granice, system i porządek. Odpadająca fasada i chwasty porastające cokół kamienicy to nie tylko oznaki biedy; reprezentują one porowatą granicę między życiem a rozkładem, przeszłością a teraźniejszością, domowym schronieniem a napierającą dzikością.
Bracha L. Ettinger: Spojrzenie matrykalne i „współ-świadczenie” (wit(h)nessing)
Lacanowska teoria widzenia jest z gruntu falliczna i tnąca — aparat rozdziela, rzuca cień i alienuje. W przeciwieństwie do niej artystka i psychoanalityczka Bracha L. Ettinger proponuje pojęcie matrykalnej przestrzeni granicznej (Matrixial Borderspace): przededypalnego, transsubiektywnego obszaru charakteryzującego się nie kastracją i stratą, lecz łączeniem granic (borderlinking), wspólnym rezonansem i współtworzeniem (co-poiesis).
Koncepcja Ettinger rzuca światło na wielowarstwowe i półprzezroczyste kompozycje Artemskiego:
- W kadrze z postacią rozmywającą się za szybą dworca i rozkładami jazdy lub z mężczyzną spowitym w pajęczyny Artemski zaciera twarde, binarne granice między wnętrzem a zewnętrzem, ja a innym.
- Ettinger mówi o wit(h)nessing (współ-świadczeniu / byciu-świadkiem-wraz-z) — sposobie współbycia z traumą i pamięcią drugiego człowieka bez zawłaszczania go czy uprzedmiotawiania. Aparat Artemskiego nie narusza intymności twarzy sąsiadów; zachowuje pełen szacunku, rezonujący dystans.
- Pajęczyny, odbicia i delikatne nocne rozbłyski działają jak matrykalne „struny”, łączące samotną ludzką obecność z bezmiarem miasta.
Cichy ciężar archiwum
Obejrzenie trzydziestu fotografii Artemskiego pozwala doświadczyć intrygującej atmosfery wizualnej; ogarnięcie myślą prawie 800 oznacza dostrzeżenie dzieła życia poświęconego archeologii spojrzenia. Łącząc surową, czarno-białą dyscyplinę geometryczną z wnikliwą wrażliwością psychoanalityczną na przestrzenie progowe, Artemski osiąga coś rzadkiego we współczesnej fotografii: tworzy obraz nowoczesnej samotności, który nie skazuje widza na izolację, lecz subtelnie wprowadza go we wspólną, pełną współczucia komunię z przemijającym światem.
Powiązane wpisy i materiały uzupełniające:
- Granica podmiotu: Lęk i granice wolności u Heideggera, Sartre’a i Lacana
- Poza Symboliczne: Semiotyczna Chora, Matriksjalna Przestrzeń Pogranicza i Neuro-Akustyczne Ciało w Generatywnej SI
Nasi poprzedni goście:
Daria Danuta Lisiecka, Adam Radosz i Teatr KRAM'86
